cinema

ఆరు దశాబ్దాల బహుముఖీన   ప్రయాణికురాలు పి భానుమతి

Posted on

       సినిమా ఆవిర్భావం నుండి స్టూడియో ల ఆజమాయిషీ, పెట్టుబడి అధికారం  పురుషుల/ హీరో ల  ఆధిపత్యం చెలామణి అవుతూ వస్తున్నది. నాటి నుండి దాకా పరిస్థితిలో  పెద్ద మార్పేమీ లేదు. అందుకే సినిమా ప్రధానంగా మేల్ సెంట్రిక్ ఇండస్ట్రీ. అలాంటి వాతావరణంలో భానుమతి ఆరు దశాబ్దాల క్రితమే ఆత్మ విశ్వాసంతో నిల దొక్కుకొని హీరోలకు సమంగా తన ఉనికిని చాటుకోవడమే కాకుండా తెరమీద బయటా కూడా తన ముద్రను కొనసాగిస్తూ వ్యక్తిత్వాన్ని చాటుకున్న నటిగా పేరుతెచ్చుకొంది. నటన, రచన, గానం, సంగీతం,నిర్మాణం, స్టూడియో అజమాయిషీ ఇట్లా బహుముఖీన ప్రతిభకు తోడు చెరగని ఆత్మవిశ్వాసం ఆమెకు చివరంటా తోడున్నాయి. రచయిత్రిగా ‘అత్తగారి కథలు’ తో ఆమె సాహితీ రంగంలో కూడా తన ముద్రను చాతుకున్నారు. తన దామినేటింగ్ స్క్రీన్ ప్రేజెన్స్ తో మహిళా వ్యక్తిత్వాన్ని చాటుకున్నారు. భానుమతికున్నది సహజంగా కళాకారులకుండే ధిక్కార స్వరమే. ఆ స్వర ప్రదర్శనలో ఆమె ఎవరినీ లెక్కపెట్టినట్టు కనిపించదు.  సహ నటులేవరయినా సరే తాను తక్కువ అన్న భావం ఆమెలో కనిపించదు. ఒక్కోసారి తానే తన పాత్రలకు అతీతంగా నటనను ప్రదర్శించిన సందర్బాలు కూడా కనిపిస్తాయి. మొదట్లో సినిమాల పట్ల నటన పట్ల అంతగా ఆసక్తిలేని భానుమతి 1939  లో మొట్ట మొదటిసారిగా సి.పుల్లయ్య దర్శకత్వంలో రూపొందిన ‘వరవిక్రయం’ లో నటించింది. కాళ్ళకూరి నారాయణ రావు రచించిన నవల ఆధారంగా నిర్మించ బడ్డ వరవిక్రయం వరకట్న సమస్య మీద నిర్మించబడింది. అయిష్టంగానే సినిమాల్లోకి వచ్చిన ఆమె క్రమంగా నిలదొక్కుకొని ఒక స్థిరమయిన స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారు. తెలుగలో అప్పుడప్పుడే సేపధ్య సంగెతం ఆరంబమయింది. భానుమాతి తన పాటల్ని తానే పాడుకొనేది.నటిగా వరవిక్రయం తర్వాత ‘మాలతీ మాధవం’, ధ్రమపత్ని, కృష్ణ ప్రేమ, భక్తిమాల లాంటి సినిమాల్లో నటించారు. ఇక 1945 లో బి.ఎన్.రెడ్డి దర్శకత్వంలో వచ్చిన ‘స్వర్గసీమ’ ఆమె నట జీవితానికి మైలురాయిగా మిగిలింది. స్వర్గసీమలో భానుమతి పాడిన ‘ఓ.. పావురమా..’  అద్బుతంగా శ్రోతల్ని, ప్రేక్షకుల్ని ఆకట్టుకుంది. aa పాట నేటికీ శ్రోతలను అలరిస్తునేవుంది. దాంతో అప్రతిహతిమయిన ఆమె ప్రస్తానం ఆరంభమయింది. 1946 లో ఎల్ వి ప్రసాద్ తీసిఅన గృహప్రవేశం కూడా ఆమె స్థానం పదిలం కావడానికి ఎంతో దోహదం చేసింది. తర్వాత రత్నమాల, రాజ ముక్తి తదితర సినిమాలు వచ్చాయి. నిజానికి కృష్ణప్రేమ తర్వాత హెచ్.వి.బాబు వద్ద సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేస్తున్న రామకృష్ణను ఆమె ప్రేమించి పెళ్ళాడారు. పెళ్లి తర్వాత కొంత కాలం సినిమాలకు దూరంగా వున్న భానుమతిని బి.ఎన్.రెడ్డి , వై.వి.రావు తదితరులు ఒప్పించి తిరిగి సినిమాల్లో నటించేలా చేసారు. తమిళ టాకీస్ వాళ్ళు తమ మురుగన్ సినిమాకోసం అప్పట్లోనే భానుమతికి 25 వేళా పారితోషకం ఇచ్చి నటిమ్పజేసారు. aa సొమ్ముతో ఆమె భరణి స్టూడియో నిర్మించారు. భరణి సంస్తనుంచే భానుమతీ రామకృష్ణలు రత్నమాల, లైలా మజ్ను, విప్రనారాయణ, బాటసారి, వివాహ బంధం తదితర విజయవంతమయిన సినిమాలు తీసారు. ఇక ఆమె నట జీవితంలో మరొక అద్భుతమయిన సినిమా బి.ఎన్.రెడ్డి తీసిన ‘మల్లేశ్వరి’ .  అమాయక అమ్మాయి పాత్రలో ఆమె నటన అజరామరంయింది. నేటికీ మల్లీశ్వరి ఒక కల్ట్ సినిమా. అందులో పాటలు ‘మనసున మల్లెల మాలలూగెనే.., ‘పిలచినా బిగువటరా..’, ఏడ దాగున్నాడో బావ..’ లాంటి పాటలు telugu సినీ చరిత్రలో చిరస్థాయిలో మిగిలిపోయాయి. భానుమతి గాన మాద్ర్యం ఎప్పటికీ ప్రేమికుల గుండెల్లో ప్రతిధ్వనిస్తూనే వుంది. ఇక తర్వాత ‘ఆలీబాబా 40 దొంగల్’, తోడూ నీడా, సారంగధర లాంటి అనేక సినిమాల్లో భానుమతి సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వంతో నటించి ఒక ఒరవడికి దారి తీసారు.

     సంగీత దర్శకురాలిగా భానుమతి చక్రపాణి,అంతా మన మంచికే, చింతామణి లాంటి సినిమాలకు పని చేసి గొప్ప సంగీతాన్ని అందించారు. గాయనిగా వందాలాది పాటలు పాడిన భానుమతి మల్లెశ్వరితో సహా విప్రనారాయణ లో పాడిన ఎందుకోయి తోట మాలి.. అద్భుతమయిన పాట.

భానుమతి మొట్టమొదటిసారి 1953లో చండీ రాణి సినిమాకు దర్శకత్వ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. తర్వాత 20 సినిమాలకు పైగా దర్శకత్వం వహించారామె. దర్శకురాలిగా తన వ్యక్తిత్వానికీ, స్వభావానికి తగిన సినిమాల్ని తీసారు. పాత్రల్ని పోషించారు. తాను దర్శకత్వం వహించిన సినిమాల్లో  ‘ అంతా మన మంచికే ‘ తన కిష్టమయిన సినిమా అని ఆమె ఒక చోట చెప్పుకున్నారు. స్త్రీలను చులకన గా చూసే వారికి,మోసగాళ్ళకు గునపాతం చెప్పే పాత్రలో ఆమె నటించారు. ఆమె బాల నటులతో ‘ భక్త ధ్రువ మార్కండేయ’ సినిమా ను ప్రయోగాత్మకంగా తీసి విజయం సాదించారు.

భానుమతి 1925 సెప్టెంబర్ 7 న ఒంగోల్ ప్రాంతానికి చెందిన దొడ్డవరం లో జన్మించారు. ఆమె తల్లిదండ్రులు సరస్వతమ్మ, బొమ్మరాజు వెంకట సుబ్బయ్య. కుటుంబం సంగీత కుటుంబం కావడం తో ఆమెకు చిన్నప్పటినుండే సంగీత శిక్షణ లభించింది. హెచ్.ఎం.వి వారికోసం రికార్డ్ చేయాడానికి మద్రాస్ వెళ్ళిన భానుమతికి సినిమా రంగం ఆహ్వానం పలికి నిలబెట్టింది.

    తెలుగుతో పాటు భానుమతి తమిళంలో కూడా అనేక సినిమాల్లో నటించారు. మదురై వీరన్, నాదోది మన్నన్, అన్నై , మంగళ, అంబికాపతి లాంటి తమిళ సినిమాల్లో ఆమె నటించారు. నిషాన్, మంగళా, నాయి రోష్ని లాంటి hindi సినిమాల్లో కూడా నటించారామె.

 

వరవిక్రయం సినిమా తర్వాత భానుమతికి బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంత కవి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ లాంటి కవుల పరిచయం కలిగింది. వారి ప్రభావం తో ఆమె రచనలు చేయడం ఆరంభించింది. తనలో సహజంగా వున్న వ్యంగ్యాన్ని జోడించి గొప్ప కథలు రాసారామె. మొదట తన రైలు ప్రయాణ అనుభవాన్ని రంగరించి ‘మరచెంబు’ కథ రాసారామె. అలా మొదలయిన ఆమె సాహితీ ప్రస్తానం ‘ అత్తగారి కథలు’ తదితర రచనలతో విలక్షణంగా సాగింది. సాహిత్య అకాడెమి అవార్డును అందుకున్నారమె.  ఇక ఆమె రాసిన ‘ నాలో నేను’ పుస్తకానికి ప్రభుత్వ ఉత్తమ గ్రంధం అవార్డును అందుకుంది.

  ఆమెను తమిళనాడు ప్రభుత్వం మద్రాస్లోని ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్ గా నియమించింది. ఇక పల్నాటి యుద్ధం, అన్నై, అంతస్తులు సినిమాలకు ఆమెకు రాష్త్రపతి అవార్డులు వచ్చాయి. పద్మశ్రీ(1966 ), పద్మభూషణ్(2001) , ఎన్టీఆర్ జాతీయ పురస్కారం, రఘుపతి వెంకయ్య అవార్డు పలు నంది ఫిలిం ఫేర్ అవార్డులు దక్కాయి . దాదాపు ఆరు దశాబ్దాలు సాగిన ఆమె సినీ ప్రస్థానం విజయవంతంగా సాగింది.

భానుమతి తన ఎనభై ఏళ్ల వయసులో 2005 లో మరణించారు.

సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వంకల మహిళా పాత్రల్ని పోషించడంతో పాటు బహుముఖ ప్రతిభాశాలిగా నిలిచిపోయారామె.

PAGE 1

PAGE 2

Advertisements

VOICE OF VARALA ANAND HRISHIKESH MUKHARJEE

Posted on Updated on

VOICE OF VARALA ANAND HRISHIKESH MUKHARJEE , A great film maker in Hindi cinema, who dealt Human relations, family bonding, humor and social values in his films

భావోద్వేగమయిన సినిమా ‘హిచ్ కీ’

Posted on Updated on

భావోద్వేగమయిన సినిమా ‘హిచ్ కీ’

           వైకల్యాలు విజయాలకు ఆటంకం కాదని,శారీరక మయిన వాయినా, మానసిక మయిన వైనా ధృడ చిత్తం తో  వైకల్యాల్ని అధిగమించి ఉన్నత శిఖరాలు చేరుకోవచ్చునని,  సామాజికంగా విలక్షనతను  సాధించవచ్చునని నిరూపించే కథాంశంతో రూపొందిన సినిమా ‘ హిచ్ కీ’. తారేజమీన్ పర్ లాంటి అనేక సినిమాల్లో పిల్లలు వైకల్యంతో వున్నప్పుడు మంచి టీచర్ వారికి దిశా నిర్దేశం చేసి వారిలోని ప్రతిభల్ని వెలికి తెచ్చి విజయవంతమయిన సినిమాలుగా పెరుతేచ్చుకున్నాయి. దానికి భిన్నంగా టీచర్ కు వైకల్యం వున్నప్పుడు ఎదుర్కొనే సమస్యలు, అవమానాలు, వాటికి ఎదురొడ్డి ఆమె ఎట్లా విజయం సాధించిందో చెప్పే సినిమా “హిచ్ కీ’, అయితే ఈ సినిమాను కేవలం క్లాస్ రూమ్ కు పరిమితమయిన సినిమా గా కాకుండా వైకల్యం వున్న ఒక అమ్మాయి దానిని అంగీకరిస్తూ  హాస్యంగానూ, ఆత్మధైర్యంతోనూ చెప్పుకొని దాన్ని తనకనుకూలంగా మలుచుకొని జేవితంలో విజయం సాధించాకామే హిచ్ కీ.

       కథాంశానికి వస్తే నైనా మాథుర్ టౌరేట్ సిండ్రోం అన్న నరాలకు సంబందించిన వైకల్యం తో వుంటుంది. దాని వల్ల ఆమెకు వుందడి వుండి ఎక్కిళ్ల లాగా శభ్దాలురావడం, పదే పదే గడవను కొట్టుకోవడం జరుగుతూ వుంటుంది. నైనాకు అసంకిల్పితంగా జరిగే ఈ చర్యల వల్ల అనేక అవమానాలు ఎదురవుతాయి. కాని నైనా తాను టీచర్ గా పని చేయాలని అందులోనే తన విజయం దాగి వుందని భావిస్తుంది. అనేక చోట్ల తన వైకల్యమే అడ్డుగా వుండి వుద్యోగం రాదు. చివరగా తాను చిన్నప్పుడు చదువుకున్న స్కూల్లో తాత్కాలిక టీచర్ ఉద్యోగం వస్తుంది.అదికూడా 9F క్లాస్ కోసం నియమిస్తాడు ప్రిన్సిపాల్.  aa క్లాసులోని పిల్లలు విద్యా హక్కు చట్టం వల్ల ఇంత పెద్ద స్కూల్లో చేరతారు కాని మిగతా విద్యార్థులు టీచర్ల చిన్న చూపు నిరాదరణ ల వల్ల మొండిగా  తయారయి చిల్లర మల్లరగా తయారవుతారు. అలాంటి తరగతికి నైనా టీచర్గా వెళుతుంది. ఆమెను ఆమెకున్న వైకల్యాన్ని పిల్లలు గేలి చేస్తారు. అందరు టీచర్ల లాగే ఆమెను అవమాన పరుస్తారు. కాని నైనా తన చక్ చక్, వా వా అన్న శబ్దాలు చేస్తూనే తన వినూత్నమయిన బోధనా పద్దతులతో క్రమంగా వారి మనసుల్ని దోచుకుంటుంది. ఫైనల్ పరీక్షల్లో తన విద్యార్థులు 90 శాతం కంటే ఎక్కువ మార్కులు సాధిస్తారని చాలెంజ్ చేస్తుంది. విద్యార్థుల్లో నిబిదీక్రుతమాయి వున్న ప్రతిభాల్ని వెలికి తీసి విజయులుగా నిలుపుతుంది స్థూలంగా ఇది కథ . కాని దర్శకుడు సిద్దార్థ్ మల్హోత్రా కథకు మించి తన ప్రతిభతో గొప్ప సినిమా గా రూపొందించాడు. ఇక సినిమా మొత్తం నైనా మాథుర్ పాత్ర దారి రాణీ ముఖర్జీ దే. ఆమె నటన నైనా పాత్రలో ఇమిడి పోయిన పద్ధతి రాణీ ముఖర్జీ ని గొప్ప నటిగా నిలబెడుతుంది. చక్ చక్, వా వా అంటూ తన గదవను కొట్టుకునే పద్ధతి సినిమా ఆద్యంతం నైనా పాత్రకు విలక్షణతను, వైవిధ్యాన్ని సంతరింప చేస్తుంది. వర్తమాన హిందీ కతానాయికల్లో రాణీ ముఖర్జీ కి నటిగా హిచ్ కీ ఉన్నత మయిన స్థానాన్ని ఇస్తుంది. ఇక 9F  క్లాసు పిల్లల నటన కూడా అత్యంత సహజంగా వుండి సినిమాకు బలాన్నిస్తారు. అందులో ముఖ్యంగా వాళ్ళ నాయకుదు ఆతిష్ గా హర్ష మాయర్ అందరినీ ఆకట్టుకుంటాడు. ఇంకా నైనా పట్ల విముఖంగా ఉంటూ మార్కులు రాంకులూ అంటూ మాట్లాడే సైన్స్ టీచర్ వాడియా పాత్రలో నీరజ్ కబీ కూడా ఆకట్టుకుంటాడు. చివరగా వాడియా చేసే ప్రసంగం సినిమాకు తల మానికంగా వుంటుంది. మంచి టీచర్ కావడానికి సబ్జెక్ట్ ఒకటే చాలదని పిల్లల స్థాయికి చేరి వ్యవహార జీవితంలోంచి బోధన జరిగితే గొప్ప ఫలితాలు వస్తాయని నైనా నిరూపించింది అంటాడు. అంతేకాదు మంచి టీచర్ కావడం సులువే కాని మంచి విద్యార్ధి కావడం అంత సులువు కాదంటాడు.

        మొత్తం మీద నైనా మాథుర్ సహజంగా తనకు సంక్రమించిన వైకల్యానికి లొంగి పోకుండా ఆత్మ స్థైర్యంతో నిలబడి సృజనాత్మకంగా కృసి చేసి సాధించిన విజయం గొప్ప స్ఫూర్తిదాయక మయింది. వైకల్యానికి కుంగిపోకుండా వున్న నైనా పాత్ర అనుసరనీయమయింది. రాణీ ముఖర్జీని దర్శకుడ్ని మనసారా అభినందించాలి.

‘హిచ్ కీ’ సినిమా అమెజాన్ ప్రైం వీడియో లో అందుబాటులో వుంది టీచర్లు, ప్రగతి శీల వాదులు చూడాల్సిన సినిమా.

‘హిచ్ కీ’ , దర్శకుడు: సిద్దార్థ మల్హోత్ర; నిర్మాత:మనీష్ శర్మ; నటీనటులు: రాణీ ముఖర్జీ, నీరజ్ కాబి, హర్ష మాతుర్ ..

-VARALA ANAND

HITCHKI FILM REVIEW

ప్రయోగాత్మక దర్శకుడు ‘జాన్ శంకరమంగళం’

Posted on Updated on

నివాళి

ప్రయోగాత్మక దర్శకుడు ‘జాన్ శంకరమంగళం’

-వారాల ఆనంద్

(MANAM DAILY 02-08-2018)

నాలుగు దశాబ్దాల  క్రితం యోగ గురువు బి.కె.ఎస్. అయ్యంగార్ పైన నిర్మించబడిన 22 నిముషాల డాక్యుమెంటరీ సినిమా ‘సమాధి’ ప్రయోగాత్మక మైన సినిమాగా జాతీయ స్థాయిలో రజత కమలం అవార్డును అందుకుంది. ఆ అవార్డును ప్రకటిస్తూ న్యాయ నిర్ణేతలు ఈ చిత్రం యోగ యొక్క ఆత్మను, తాత్వికతను అత్యంత మధురంగా సంలీనం చేసిందని ప్రకటించారు. ప్రయోగాత్మక సినిమా గా దానికి విశేష గుర్తింపు లభించింది. తర్వాత సమాధికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కూడా లభించింది. ఆ  చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించిన వాడు జాన్ శంకరమంగళం. ఆయన ఆగస్ట్ ౩౦న కేరళ లోని తిరువెల్ల లో మరణించారు.

ఫిలిం జీనియస్ గా పేరొందిన  జాన్ శంకరమంగళం తన 84 వ ఏట ఆగస్ట్ ముప్పైన కేరళ లోని తిరువెల్ల లో తనువు చాలించారు. నిజానికి అయ్యంగార్ పైన డాక్యుమెంటరీ తీయడానికి ఫిలిమ్స్  డివిజన్  ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ అయ్యంగార్ అసలు ఒప్పుకోలేదు. షూటింగ్ అదీ అంటే తనకు తన ఏకాగ్రతకు భంగం కలుగుతుందని అంగీకరించలేదు. కాని జాన్ శంకరమంగళం పూనా ఫిలిం ఇన్స్టిట్యుట్ కి సంచాలకుడిగా వచ్చాక అనేక సార్లు అయ్యంగార్ ను కలిసి అసలు మీ జోలికి రాకుండానే పక్కక నుండి షూట్ చేసుకుంటామని అంగీకరింప చేసారు. సరిగ్గా అప్పుడే బంగ్లాదేశ్ కు చెందిన ఒక ప్రతిభావంతుడయిన సినిమాటోగ్రఫీ విద్యార్థి తన డిప్లమా పూర్తిచేయక్కుండానే వెల్లిపోతూవుంటే అతని తో షూట్ చేయించారు, ఇక నేపధ్య సంగీతాన్ని భాస్కర్ చంద్రావర్కర్ అందించాడు. నిజంగా ఆ డాక్యుమెంటరీ సంగీతమూ, కెమరా వర్క్ తో ఒక మూడ్ ను తీసుకొచ్చింది. అట్లాంటి గొప్ప డాక్యుమెంటరీ తో దేశ వ్యాప్తంగా ప్రశంశలు అందుకున్న జాన్ శంకరమంగళం 1966 లో జయశ్రీ, 1967 జన్మభూమి , 1985 సమాంతరం తీసాడు. సమాంతరం 1986 హైదరాబాద్ ఫిల్మోత్సవ్ లో ప్రదర్శించ బడినప్పుడు చాలా ఇష్ట పడ్డాం. అందులో సూర్య, బాబూ నంబూద్రి, సాయిదాస, బాలన్ ప్రధాన భూమికల్ని పోషించారు. ప్రేముకల్యిన ఇద్దరు భార్యాభర్తల నడుమ కాలక్రమంలో చెలరేగిన కలహాలు ప్రధాన కథాంశం అయినప్పటికీ సమాతరం లో దర్శకుడు కేరళ రాజకీయ పరిస్థతి, మనుషుల చిత్త ప్రవృత్తులని చర్చకు పెడతాడు. వ్యక్తుల మధ్య సంఘర్శనల్ని,వ్యక్తిత్వాల మధ్య వైరుధ్యాల్ని సమాంతరం దృశ్య రూపంలో ఆవిష్కరిస్తుంది.

జాన్ శంకరమంగళం మొదట మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజి లో  అధ్యాపకుడిగా పని చేసారు. తర్వాత తనకున్న సినిమా ఆసక్తి తో పూనా ఫిలిం ఇన్స్టిట్యుట్ లో చేరాడు తరవాత అక్కడే అధ్యాపకుడిగా చేరాడు.తర్వాత క్రమంగా  ఏ సంస్థ  నుంచి అయితే స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వ శాఖల్లో అత్యుత్తమ విద్యార్థిగా నిలిచి అనంతరం అదే సంస్థ పూనా ఫిలిం ఇన్స్టిట్యుట్ కి డైరెక్టర్ గా పని చేసాడు.

తరువాత జాన్ శంకరమంగళం కేరళ చలచిత్ర అకాడెమి కి వైస్ చైర్మన్ గా వుంది కేరళ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవ నిర్వహణలో ముఖ్యమయిన పాత్రను పోషించాడు. ఆయన మరణం భారతీయ సినిమా రంగానికి ముఖ్యంగా కేరళ చిత్రసీమకు తీరని లోటు.

-వారాల ఆనంద్

9 4 4 0 5 0 1 2 8 1

manam

GULZAR- Article by Varala Anand

Posted on Updated on

‘బాబూమొషై జిందగీ బడీ హోని చాహీయే, లంబీ నహి ‘ ,

 ‘జబ్ తక్ జిందా హూ తబ్ తక్ మరా నహీ, జబ్  మర్ గయా సాలా మై హీ నహీ’.

‘మౌత్ తో ఏక పల్ హయ్,

( జీవతం ఉన్నత మైంది కావాలి, కాని దీర్ఘమయింది కాదు, బతికి ఉన్నంతవరకూ చావలేదు, చచ్చింతర్వాత నేనే లేను, మరణం ఒక క్షణమే).

ఇలాంటి తాత్విక సజీవమయిన సంభాషణలు ఆనంద్ సినిమాలోవి. అవి రాసిన వాడు గుల్జార్. అట్లా కేవలం సంభాషణలే కాదు, గుల్జార్ గొప్ప కవి, సినీ గేయ రచయిత, రచయిత, సినీ దర్శకుడు కూడా. బహుముఖీన కార్యశీలి, ప్రతిభావంతుడు, భావుకుడ కూడా. గుల్జార్ రచనలు, సినిమాలు, గజల్స్  అన్నీ సృజనాత్మకంగానూ తాత్వికంగానూ వుండి ఆయనలోని సున్నితత్వాన్ని సరలత్వాన్ని ఆవిష్కరిస్తాయి. ఆయన కవిత చదివే పద్ధతి కూడా శ్రోతల్ని అమితంగా ఆకట్టుకుంటుంది. ఇట్లా పలు రంగాల్లో తన ముద్రను చాటుకున్న గుల్జార్ అనువాదం లోకూడా ఉన్నతమయిన కృషి చేసాడు చేస్తున్నాడు. ఇంగ్లీష్, ఉర్దూ, హిందీ, పంజాబీ, బెంగాలి భాషల్లో ప్రావీణ్యమున్న గుల్జార్ దేశంలోని ఇతర భాషల రచనల్ని చదవడానికీ ఇష్టపడుతాడు. ‘ మన మెదడు అన్టన్నే(antenne) ను తెరిచి వుందాలి అప్పుడే ఇతర ప్రాంతాల్లో ఇతర భాషల్లో ఏమి జరుగుతుందో తెలిసి వస్తుంది’ అంటాడు గుల్జార్.  అట్లా భాషల్లో, సాంస్కృతిక ప్రక్రియల్లో నిరంతర కృషి కోన సాగిస్తున్న గుల్జార్ ఒక లివింగ్ లెజెండ్. దర్శకుడిగా హిందీ చలన చిత్ర సీమలో తన ముద్రను చాటుకున్నవాడు  గుల్జార్

    గుల్జార్ గా అందరికీ పరిచయమున్న ఆయన అసలు పేరు సంపూరన్ సింగ్ కల్రా. ఆగస్ట్ 18,1936 రోజున ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్ లో వున్న దీన పట్టణంలో సిక్కు కుటుంబంలో జన్మించాడు. చిన్నప్పటినుంచీ అంతాక్షరీ ఆడడంలో ఆసక్తిగా వుండే ఆయన అప్పటినుండే భాష పట్ల పదాల పట్ల మక్కువను పెంచుకున్నాడు. చిన్నప్పటినుండే హిందుస్తానీ సంగీతం పట్ల మక్కువ కలిగిన గుల్జార్ రవిశంకర్, అలీ అక్బర్ ఖాన్ ల కచేరీలకు వెళ్ళేవాడు.  గుల్జార్ కుటుంబం దేశ విభజనలో తీవ్రంగా ప్రభావితమయింది. సొంతవూరు విడిచి అమృత్సర్ కి వలస వచ్చింది. తమ కుటుంబ వ్యాపారమయిన మెకానిక్ షాప్లో పనిచేయడంతో గుల్జార్ ద్జీవితం ఆరంభమయింది. తన పదమూడేళ్ళ వయస్సులోనే చదవడం పైన ఆసక్తి కలిగిన గుల్జార్ పుస్తకాలు కిరాయికిచ్చే షాప్ నుండి అపరద్ధ పరిశోదక నవలలు, మాజిక్ ఫాంటసీ రచనల్ని చదవడం ఆరంభించాడు. వారానికి ఇంత అని రుసుము చెల్లిస్తే ఎన్ని పుస్తకలయినా చదివే వీలుండేది అక్కడ. దాంతో తమ షాప్ పని అయిపోగానే రోజుకు ఒకటి అని కాకుండా రెండు మూడు పుఇస్థకాలు చావడం చేసేవాడు గుల్జార్. ఒక నాటికి షాప్ లోని దాదాపు పుస్తకాలు అయిపోఅడంతో షాపతను ఇట్లా ఎన్ని చదువుతావు అంటూ సజ్జ మీదవున్న పుస్తకమొకటి తీసి ఇచ్చాడు. ఆడు టాగోర్ రాసిన ‘ గార్డనర్’. అది చదివింతర్వాత గుల్జార్లో చదివే దృక్పథమే మారిపోయింది. తర్వాత ప్రేంచంద్ నుంచి మొదలు అనేక మంది గొప్ప రచయితల రచనలు చదవడం మొదలుపెట్టాడు. అప్పుడే గుల్జార్కి ప్రగతిశీల రచయితల క్లాలకారులతో పరిచయం కలగడం PWA కార్యక్రమాలల్లో పాల్గొనడం మొదలయింది. దాంతోపాటు ఆయనకు సినిమాల పట్ల ఆసక్తి కలగడం ఆరంభమయింది. అప్పుడే శైలేంద్ర పరిచయం అయ్యాడు. బిమల్ రాయ్ బందిని సినిమా తీయడం మొదలు పెట్టాడు ఇంతలో కవి శైలందర్ కు, సంగీత దర్శకుడు ఎస్,డి,బర్మన్ కు నడుమ ఎదో పొరపొచ్చాలు రావడంతో ఆయన గుల్జార్ను వెళ్లి బిమల్డను కలవమని సూచించాడు. బిమల్ రాయ్ ప్రోత్సాహంతో గుల్జార్ తన మొట్ట మొదటి సినిమా పాట ‘మేర గోరా అంగ లయిలే..” తో  ఆరంభమయింది. అయితే బిమల్ డా ఒక కండీషన్ పెట్టాడు. ఇక ముందు తన మెకానిక్ షాప్ కు వెళ్ళకుండా రచనల పైన దృష్టి పెట్టాలని దాంతో గుల్జార్ పూర్తి స్థాయిలో సృజన మీదే దృష్టి కేంద్రీకరించాడు. బిమల్ దాకి పూర్తి స్థాయి  సహాయకుడిగా ఉండిపోయాడు. తర్వాత హ్రిషికేశ్ ముఖర్జీ, అసిత్ సేన్ లాంటి దర్శకుల సినిమాలకు రచనలు చేయడం ఆరంభించాడు. అట్లా గుల్జార్ ఆనంద్(1970 ), గుడ్డీ(1971), బావర్చి(197 2 ), నమక్ హరం(1973 ), హ్రిషికేశ్ ముఖర్జీకి, దో దూని చార్ (1968), ఖామోషి(1969) , సఫర్(1970) అసిత్ సేన్ కు సంభాషణలు రాసాడు.

          ఇక తర్వాత 1971 లో ‘మేరె అప్నే) సినిమాతో దర్శకుడిగా తన ప్రస్థానాన్ని మొదలు పెట్టాడు గుల్జార్. జీతెంద్ర ప్రధాన పాత్రధారిగా 1972లో ‘పరిచై) తీసాడు. 1972 లో అయన తీసియన్ ‘కోషిష్’  అత్యంత సున్నితమయిన మానవీయ దృక్పధంతో తీసిన సినిమా గా మిగిలి పోయింది. సంజీవ్ కుమార్, జయాభాధురి ప్రధాన భూమికల్ని పోషించిన కోషిష్ లో ఇద్దరు మూగ చెవిటి వాళ్ళ జీవితం దాంట్లో వారు ఎదుర్కొన్న అవస్థలు హృద్యగంగా చూపిస్తాడు గుల్జార్. అందులో సంజీవ్కుమార్, జయబాధురి లు అత్యంత సహజంగా నటించారు. అట్లా సంజీవ్కుమార్ తో మొదదలయిన సహచర్యం అనేక సినిమాల్ నిర్మాణానికి దోహదపడింది. వారి కయికలో వచ్చిన ‘ ఆంధీ’, మౌసం, అంగూర్ , నమ్కీన్ సినిమాలు ఒక కల్ట్ సినిమాలుగా మిగిలిపోయాయి. సంజీవ్ కుమార్ నట జీవితంలో అత్యంత సహజ నటుడిగా పేరు తెచ్చిన సినిమాలివి. ఇక గుల్జార్  జీతేంద్ర తో పరిచై, ఖుష్బూ,కినారా, వినోద్ ఖన్నా తో అచానక్, మీరా, లేకిన్, హేమామాలిని తో ఖుష్బూ, కినారా, మీరా  లాంటి మంచి సినిమాలు రూపొందించాడు. ఇంకా దర్శకుడిగా గుల్జార్ కితాబ్, పల్కొంకీ చావ మే, శాహీరా, చత్రన్, సునేయే,ఆల్కా,ఇజాజత్,లిబాస్,మాచిస్,హు టు టు లాంటి సినిమాలు రూపొందించాడు.

   ఇక టెలివిజన్  రంగంలో ఆయన తీసిన సీరియల్స్ రచయితగా, దర్శకుడిగా ఆయనలోని సున్నితత్వం ప్రతిభ విశేషంగా పేరు గడించింది. ఆయన రూపొందించిన ‘ మిర్జా గాలిబ్’ సీరియల్ aa మహాకవి కవిత్వాన్ని జీవితాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది. అందులో గాలిబ్ గా  నసీరుద్దిన్ షా, గాయకుడిగా జగ్ జీత్ సింగ్ లో తమ అద్భుత ప్రదర్శనను అందించారు. వారి ప్రతిభను ఆవిష్కరించడంలో గుల్జార్ భావుకత, నిబద్దత పప్రధాన భూమికను పోషించాయి.

ఇక గేయ రచయితగా గుల్జార్ 100 పైగా సినిమాలకు పాటలు రాసాడు. అలనాటి బందిని తో మొదలయిన ఆయన ప్రస్తానం సలిల్ చౌదరి, ఎస్. డి.బర్మన్, ఆర్.డి.బర్మన్, మదన్మోహన్, విశాల్ భరద్వాజ్, ఎ.ఆర్. రెహమాన్ లాంటి ప్రాచీన ఆధునిక సంగీతకారులతో అవిశ్రాంతంగా సాగింది. అలనాటి మెలోడీ పాటలు గొప్పగా రాసిన గుల్జార్ ‘కజరారే..’ ( బంటీ ఆర్ బబ్లూ), చయ్య చయ్య చయ్యా….(దిల్ సే ) లాంటి ఆధునిక పాటల్ని కూడా రాసాడు. ఇవ్వాళ మెలొడీకి స్థానం లేదని బీట్ కె ప్రధాన పాత్ర అని ఆయన అంటారు. కాలానుగుణంగా సినిమాలు రచనలు వస్తాయని ఆయన అభిప్రాయ పడతారు. ఏ.ఆర్.రెహమాన్ తో కలిసి ‘జై హో..  ‘ పాటకు గుల్జార్ ఆస్కార్ అవార్డును అనుడ్కున్నారు. అంతే కాదు ఈ జంట గ్రామ్మీ అవార్డును కూడా అందుకుంది.

అయన 1973 లో ప్రముఖ నటి రాఖీ ని వివాహం చేసుకున్నారు తర్వాత కొంత కాలానికి వేరై వేరుగా వుంటున్నారు వారి కూతురు మేఘన గుల్జార్. ఆమె దర్శకురాలిగా ఫైల్హాల్, జస్ట్ మారీడ్, దస్  కహానియా, తల్వార్, రాజీ సినిమాలు రూపొందించారు. అంటే కాదు తన తండ్రి పైన ‘ బకాస్ హి ఈస్ ‘ పుస్తకం రాసారు.

  గుల్జ్జార్ బహుముఖీన ప్రతిభ లో ఆయన రాసిన రచనలు భారతీయ హింవి ఉర్దూ సాహిత్య రంగాల్లో విలక్షణతను విశేష ఖ్యాతిని పొందాయి ఆయన రవీంద్రనాథ్ రచనల్ని అనేకం అనువాదం చేసారు. గ్రీన్ పోయెమ్స్, సస్పెక్టే డ్ పోయెమ్స్, జిందగీ నామా, హాఫ్ ఎ రూపీ, సేలేక్తేడ్ పోయెమ్స్, 100 లిరిక్స్, మేరా కుచ్ సమ్మాన్, సైలేన్సేస్, టూ లాంటి ఎన్నో రచనలు విశేష ప్రశంశాల్ని అందుకున్నాయి.

గుల్జార్ పద్మభూషణ్, సాహిత్య అకాడెమి అవార్డు, దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు లు అందుకున్నారు.

-వారాల ఆనంద్

gulzar navatelangana

gulzar navatelangana 2