FEDERATION OF FILM SOCIETIES OF INDIA

VOICE OF VARALA ANAND on BIMAL ROY

Posted on Updated on

Advertisements

MUKTHAKALU by VARALA ANAND

Image Posted on Updated on

ab 3

MRINAL SEN

Posted on

భారతీయ సినిమాపై ప్రగతిశీల సంతకం  ‘మృణాల్ సేన్’

(14 మే ఆయన జన్మ దినం )

      భారతీయ నవ్య సినిమా ప్రపంచానికి ఆధునికతను, ప్రగతి శీల భావనలను కూర్చిన సినీ వైతాళికుడు మ్రినాల్ సేన్. ఆయన సామాజిక వాస్తవవాద దృక్పథం తోనూ, తర్వాత అంతర్ముఖీనుడై ఆధునిక సినిమా భాష్యం తో సినిమాలు తీసి లెజెండరీ ఫిలిం మేకర్ గా నిలిచాడు. తన సినిమాల్లో  సెల్ల్యులాయిడ్ పైన తన తాత్వికతను ఆవిష్కరించిన వాడు సేన్. కలకత్తా నగరం భాతీయ సినిమా రంగానికి అందించిన ముగ్గురు క్లాస్సిక్ ఫిలిం మేకేర్స్ లో రిత్విక్ ఘటక్, సత్యజిత్ రే ల తోపాటు మ్రినాల్ సేన్ కూడా ఒకరు.’ కొత్త భావనలు కొత్త ఆలోచనలు కలిగించడానికి వాటిని అభివృద్ది పరిచి వాటి ద్వారా కళాత్మక ఆనందం పంచడానికి సినిమా కృషి చేయాలి. అంతే తప్ప కేవలం సాన్కేతికమాయాజాలంతో మాజిక్కులు సృష్టించడం కాదు’ అని విశ్వసించిన వాడు ఆయన. తన నాలుగు దశాబ్దాల సినిప్రస్థానం లో సేన్ ౩౦కి పైగా సినిమాలు రూపొందించాడు. సేన్ 1923  మే 14 న తూర్పు బెంగాల్ (ప్ర స్తుతం బంగ్లాదేశ్) లోని ఫరీద్పూర్ లో జన్మించాడు. ౧౯౪౦లొ తన ఇంటర్ విద్య పూర్తి చేసుకొని కలకత్తా చేరుకున్నాడు. సేన్ తన యవ్వన దశలోనే స్పానిష్ సివిల్ వార్, ఫాసిస్ట్ వ్యతిరేక పోరాట వాళ్ళ ప్రభావితుదయినా సేన్ ఎసేఫై సంస్థలో కార్యకర్తగా పనిచేసాడు.తన కార్యరంగాన్ని పూర్తిగా ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ తో పెన వేసుకున్నాడు. అక్కడే పరిచయమయిన గీతా శోం ను ప్ర్మించి పెళ్లి చేసుకున్నాడు.

    డిగ్రీ చదువు పూర్తి అయింతర్వాత సేన్ ఆర్ధిక స్థితి దయనీయంగా ఉండింది. రోజూ తన కాలాన్ని అధిక శాతం ఇంపీరియల్ లైబ్రరీలో గడుపుతూ సినిమా కు సంబంధించన అనేక పుస్తకాలు చదవడం తో పాటు చార్లీ చాప్లిన్ పైన ఒక పుస్తకం కూడా రాసాడు. 1947 రే, చిదాదాండ్ దాస్ గుప్తా, నిమాయ్ ఘోష్ లు ఏర్పాటు చేస్న్ఫిలం సొసైటీ లో చేరి ప్రపంచ సినిమాల్ని చూడడం ఆరంభించాడు. పారడైస్ కేఫ్లో ఘటక్ రే తదితరులతో పాటు సినిమా చర్చల్లో పాల్గొనే వాడు. 1952 దేశంలో మొట్టమొదటి సారి జరిగిన అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో రషోమాన్, ఓపెన్ సిటీ, బైసికిల్ తీఫ్ లాంటి సినిమాలు చూసి తన దృక్పధానికి పదును పెట్టుకున్నాడు మ్రినాల్ సేన్. 1956 తన మొదటి సినిమా ‘రాత్ భూరు’ తీసాడు. . తన మొదటి ప్రయత్నాన్ని విఫల ప్రయత్నం గానే న్రినాల్ సేన్ భావించినప్పటికి తర్వాత సేన్ నీల్ ఆకాశార్ నీచే’ రూపోనించాడు సేన్’.  చైనా యువకుడికి బెంగాల్ యువతికి నడుమ జరిగిన ప్రేమ అనుబంధాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని ఈ సినిమా నిర్మించాడు నెహ్రూ aa సినిమాను గొప్ప సినిమా గా అభినందించాడు. తర్వాతి కాలం లో చైనా యుద్ధ సమయంలో ఆ  సినిమాను నిషేదించారు 

‘బిసె శ్రావణ్’ మృణాల్ సేన్ మూడవ సినిమా. వెనిస్, లండన్ తదితర ఫెస్టివల్స్ లో ప్రశంసల్ని అందుకుంది aa సినిమా.

ఫ్రెంచ్ మాస్టర్స్ ప్రభావం తో aa తర్వాతి కాలంలో మృణాల్ సేన్ సినిమా నిర్మాణ సరళి లో పెద్ద మార్పు వచ్చింది. వివరణాత్మక ధోరణి నుండి వైదొలిగి తనదయిన క్లాసిక్ ధోరణికి మారిపోయాడు. తర్వాత ఉన్నత వర్గాల పైన పేరడీ గా సేన్ 19 6 5 లో ‘ ఆకాష్ కుసుమ’ సినిమా నిర్మించాడు. తర్వాత ఒడియా భాషలో సేన్ ‘ మథిర మనిష’ సినిమా తీసాడు.

       1969 లో మృణాల్ సేన్ సిగ్నేచర్ ఫిలిం ‘ భువన శోం’ రూపొందించాడు.ఉత్పల్ దత్ , సుహాసిని మూలే లు ప్రధాన పాతరాల్ని ధరించిన ఈ సినిమా ప్రముఖ రచయిత బంపూల్ రాసిన చిన్న కథ ఆధారంగా నిర్మించ బడింది. గ్రామీణ నగర అంతరాల్ని, మోనో టానీ , ఒంటరితనం తదితర అనేక అంశాల్ని ఆవిష్కరించిన హిందీ సినిమా అది. భారతీయ నవ్య సినిమా చరిత్రలో భువన శోం ది  గొప్ప స్థానం.

ఆ తర్వాత మృనాల్ సేన్ తన రాజకీయ విశ్వాసాల బహిరంగ ప్రకరణలు గా చెప్పుకొనే కలకత్తా ట్రిలోజీ సినిమాలు వచ్చాయి. అప్పటి కలకత్తా నగరంలో పెల్లుబికిన రాజకీయ అంతర్మధన స్థితులు, ఉడికిపోతున్న సామాజిక స్థితిగతుల్ని ఈ మూడు సినిమాలు గొప్పగా ప్రతిభావంతంగా చూపించాయి. మొదట 197౦ లో ‘ ఇంటర్వ్యు’ వచ్చింది. 72 లో ‘ కలకత్తా 71 ‘ ,  73 లో ‘ పదాతిక్ ‘ లు వచ్చాయి. ఈ మూడు సినిమాలు కమ్యునిస్టు పార్టీలో వచ్చిన విభజన, ఎగిసిన నక్సలైట్ ఉద్యమం నేపధ్యంలో రూపొందాయి. అత్యంత విశ్లేషనాత్మకంగా నిర్మాణమయిన ఈ సినిమాలు ఆనాటి పరిస్థితులను ఆవిష్కరించాయి.

తర్వాత సేన్  74   లో ‘కోరస్’ సినిమా తీసాడు అది జాతీయ స్థాయిలో ఉత్తమ సినిమా గా అవార్డును గెలుచుకొంది.

1976 లో మృణాల్ సేన్ తీసిన ‘ మృగయా’ 1930 ల నాటి స్థితిగతుల పైన తీసిన సినిమా. అడవిలో మనుషుల్ని చంపుతూ వున్నా మృగాల్ని చంపితే ఓ యువకునికి బహుమతిచ్చిన వారే మనుషుల్ని పీక్కు తింటున్న మానవ మృగాన్ని చంపితే ఉరి శిక్ష వేస్తారెండుకని ప్రశ్నిస్తాడు సేన్. కె. రాజేశ్వర్ రావు నిర్మించిఅన ఈ సినిమాకు భగవతీ చరణ్ పాణిగ్రాహి రచించిన కథ మూలం. ఈ సినిమా సరిగ్గా ప్రసిద్ధ కథారచయిత కాళీపట్నం రామారావు మాస్టారి ‘యజ్ఞం’ కతను గుర్తుకు తెస్తుంది. మిథున్ చక్రవర్తి మొట్ట మొదటిసారిగా నటించిన  ఈ సిన్మాకు ఆయనకు ఉత్తమ నటుడి అవార్డుకూడా వచ్చింది, సినిమాతో పాటు. ఇక తెలుగులో మృణాల్ సేన్ ‘ ఒక ఊరి కథ’ ౭౭లొ తీసాడు. మున్షి ప్రేమ చంద్ కథ ఆధారంగా రూపొందిన ఈ సినిమాకు తిక్కవరపు పట్టాభి రాం రెడ్డి నిర్మాత.

తర్వాత సేన్ ‘ఏక దిన్ ప్రతిదిన్’ , ‘ అకాలేర్ సంధానే’, చాల చిత్ర’, ఖరీజ్’, ‘ఖండహార్’ తదితర సినిమాల్ని తీసాడు. ఇక ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వ సహకారం తో ఆయన తీసిన ‘జెనెసిస్’ రాజత్స్తాన్ ఎడారుల్లో నిర్మితమయి వినూత్న సినిమా గా పేరొందింది. ఇక బెర్లిన్ గోడ పగులగొట్టడం,తూర్పు యూరప్ దేశాల్లో కమ్యునిజం విఫలం చెందడం తదితర నేపధ్యాలతో సేన్ తీసిన సినిమా ‘మహా పృథ్వీ’. కలకత్తాలోని ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబ నేపధ్యంలోంచి అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్ని సేన్ చర్చిస్తాడు. తర్వాత తన 76   ఏళ్ల వయసులో సేన్ ‘ అంతరీన్’ సినిమా తీసాడు.

తన మొత్తం సినీ కారీర్ లో 27 ఫీచర్ ఫిలిమ్స్, 13 ఎపిసోడ్స్ టివి సీరియల్ తీసిన మృణాల్ సేన్ ప్రపంచ వ్యాప్తంగా సినిమాకు సంబంధించి భారతీయ ప్రగతి శీల సంతకం. ఎన్నో ఫిలిం ఫెస్టివల్స్ లో ఆయన సినిమాలు ప్రదర్శించబడి అవార్డులు అందుకున్నాయి. దేశంలో కూడా జాతీయ స్థాయిలో ఆయన సినిమాలు తమ ప్రత్యేకతను చాటుకున్నాయి. ఫిలిం సొసైటీ ఉద్యమంలో కూడా ఆయన కృషి గొప్పది.

    భారతీయ సినిమాకు సంబంధించి ఆయన ఓ లివింగ్ లెజెండ్

-వారాల ఆనంద్

 mrinal-manam

ఉనికిని చాటుకున్న ఒడియన్ సినిమా

Posted on Updated on

      దేశంలోని అన్నీ ప్రాంతీయ సినిమా రంగాల్లాగే ఒల్లీవుడ్ గా పిలువ బడే ఒరియన్ సినిమా రంగం కూడా హ్ందీ సినిమా ఉప్పెనలో కొట్టుకుపోతున్నది. సుధ్రీర్ఘమయిన సినిమా నిర్మాణ చరిత్ర వున్నప్పటికీ ప్రభుత్వం నుంచి ఆశించిన కనీస ప్రోత్సాహాలూ కరువయి ఒడిస్సా రాష్ట్రం లో ప్రాంతీయ భాషా సినిమా అటు వ్యాపార సినిమా గా కానీ, ఇటు అర్థవంతమయిన సినిమా గా కానీ ఎడగలేకపోయింది. నిధుల లేమి, సాంకేతిక కొరత హిందీ సినిమా ప్రభావం లాంటి ప్రతికూల అంశాలున్నప్పటికీ కొంత మండి చాలనచిత్రకారులు స్వతంత్రంగా కృషి చేస్తూ కొన్ని విజయవంతమయిన ప్రయత్నాలు చేస్తూనే వున్నారు. వారి ప్రయత్నాలు గొప్ప స్పూర్తి దాయకమయినవి. అలాంటి ప్రయతనాలు చేస్తున్న వ్యక్తుల కు స్పూర్హ్టిదాయకమయిన వి రెండు ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ ఒడిస్సా రాష్ట్రంలో నిర్వహించబడుతున్నాయి. 2004లో పూరిలో నిర్వహించబడుతున్న ‘ బ్రింగ్ యువర్ ఓన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్’ BYOFF ఒక ప్రధాన మయిన వేదిక. ఈ ఫెస్టివల్ లో పాల్గొనేందుకు దర్శకులకు ఎలాంటి నిబంధనలు  వుండవు. ఎలాంటి ముందస్తు పరిశీలనాలుండవు. ఎంపిక ప్రహసనాలుండవు. డైరెక్టర్లు మాత్రమే కాదు పాల్గొనదలుచుకున్న సినిమాకు సంబంధించి నటులు, సాంకేతిక నిపుణులు ఎవరయినా నేరుగా వచ్చి నమోదు చేసుకొని తమ సినిమాని ప్రదర్శించే వీలుందిక్కడ. అట్లా ఓపెన్ ఫెస్టివల్ దేశవ్యాప్త చాలనచిత్రకారుల్ని ఒక చోట చేర్చుతుంది. అదొక గొప్ప వేదిక ఇక ఫిల్మ్ సొసైటి ఆఫ్ భువనేశ్వర్ నిర్వహిస్తున్న ఇండియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ భువనేశ్వర్ మరో వేదిక గత 9 ఏళ్లుగా ఈ ఫెస్టివల్ స్పూర్తిదాయకంగా కోన సాగుతున్నది. ఇలా మంచి సినిమా వివిధ భాషల ‘మాహోల్’ ఒరియన్ సినిమాకు ప్రేరకంగా నిలుస్తున్నది.

ఇట్లా ఒరియన్ భాషా సినిమా చిన్న సంఖ్యలోనూ, స్వల్ప గొంతు తోనూ తన ఉనికిని కొనసాగిస్తూనే వుంది.

      ఒరియన్ సినిమా చర్త్రను పరిశీలిస్తే మొదటి సినిమా ‘సీతా బిబాహ్’ 19336లో విడుదల అయింది. మోహన్ సుందర్ దేవ్ గోస్వామి ఆ సినిమాను రూపొందించాడు. ముప్పై వేల రూపాయల బడ్జెట్ తూ కామపాల మిశ్రా నాటకాన్ని సినిమాగా తీశారు. అది ఆర్థికంగా ఘనా విజయం సాధించింది. కానీ 1951 వరకు రెండవ సినిమా రాలేదు. కొంత మండి భూస్వాములు వ్యాపార వేత్తలు కలిసి కొన్ని ప్రాయత్నాలు చేశారు. 1960లో ప్రఫుల్ల సేన్ గుప్తా దర్శకత్వం లో వచ్చిన ‘శ్రీ లోకేనాథ్’  జాతీయ అవార్డును అందుకుంది.

అదే యేడు ఒరియా సినిమారంగంలో విశిష్ట మయిన స్థానాన్ని పొందిన నటుడు ప్రశాంత నందా జాతీయ ఉత్తమ నటుడి అవార్డును అందుకున్నాడు. తర్వాత 1966,1969 లో కూడా ఉత్తమ నటుడి బహుమతు అనుకున్నాడు ప్రశాంత్ నందా.

ఒరిస్సా సినిమా రంగంలో విజయవంతమయిన దర్శకుడిగా మహమ్మద్ మోఃసిన్ పేరు తెచ్చుకున్నాడు. పూలా చందన లాంటి 16 విజయవంతమయిన సినిమాల్ని ఆయన రూపొందించాడు. తర్వాత అమియా రంజన్ పట్నాయక్, రాజు మిశ్రా, అక్షయ్ మోహన్తీ, బీజయ్ మోహన్తీ,ఉత్తమ్ మోహన్తీ లాంటి వాళ్ళు విజయవంతమయిన సినిమాల్ని తీశారు. వారిలో అమియా ర్ంజన్ పట్నాయక్ మూడు భాషల్లో కూడా సినిమాలు తీశాడు. ఒరియా, బెంగాలీ,బంగ్లాదేశీ భాషల్లో సినిమాలు రూపొందించాడు. అట్లా ఒడిస్సాలో సినిమా రంగం చాలా తక్కువ సంఖ్యలో నిర్మాణాలతో సాగింది. కానీ కాల క్రమేణా ఒరియన్ సినిమా తన ఆ మాత్రపు ప్రాభవాన్ని కూడా కోల్పోయింది. ఒడియా భాషా సంస్కృతుల ప్రతిబింబాలుగా వుండాల్సిన ఒడియా సినిమాలు అట్టడుగు స్థాయికి చేరుకున్నాయి. దానికి ప్రధానంగా సినిమాల నిర్మాణంలో నిర్మాతల  అతి ప్రమేయం, సాంకేతిక వసతుల కొరత లాంటివి ప్రధాన కారణాలుగా చెప్పుకోవచ్చు. ఇక కొత్త గా రంగంలోకి వస్తున్న దర్శకులకు సరయిన అవగాహన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేక పోవడం కూడా మరో కారణంగా చెప్పొకోవచ్చు. ఇక ప్రభుత్వం నుంచి కనీస ప్రోత్సాకాలు లేకపోవడం పరిస్థితిని మరింత దిగచార్చింది.

అలాంటి  ప్రతికూల పరిశ్తిఃతుల్లో కూడా ఇదిశా నుంచి జాతీయ అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపును అందుకున్న సీమాలు వచ్చాయి. దర్శకులూ వచ్చారు. అర్థవంతమయిన కొన్ని సినిమాలు ఇదిస్సాకు పేరు న్తెచ్చాయి అలాంటి వాయిలో ప్రధమంగా చెప్పుకోవాల్సిన వాడు నీరద్ మహాపాత్ర.

నీరద్ మహాపాత్ర: ఆయన మొదట 1974లో ఫిల్మ్ ఎక్స్టాసీ పేరుమీద భువనేశ్వర్లో ఫిల్మ్ సొసైటి స్థాపించి అంతర్జాతీయ సినిమాని ఒడిస్సాకు పరిచయం చేశాడు. అంతకు ముందు ఆయన 1968లో పూనా ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో డిప్లొమా పూర్తి చేసి 1972నుంచి అక్కడే ఫిల్మ్ అధ్యాపకుడిగా చేరిపోయాడు. సినిమాకు సంబధించి ఆయన పాఠాలు మరిచిపోలేనవని ఆయ్న విధ్యార్హ్తులు చెబుతారు. 1983లో ఆయన తన మొదటి సినిమా ‘ మాయా మిర్గా’ రూపొందించాడు. కాలం గడుస్తున్నకొద్దీ సమిష్టి కుటుంబాల్లో జరిగే మార్పుల్ని అత్యంత సహజంగా చూపించాడాయన. మాయ మిర్గా లండన్, కేన్స్,లోకార్నో లాంటి ఫిల్మ్ ఫెస్టివాల్స్ లో పాల్గొని ప్రశంసలు అందుకుంది. తర్వాత నీరద్ అనేక డాకుమెంటరీ సినిమాల్ని తీశాడు.

మన్మోహన్ మహాపాత్ర: పూనా ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో శిక్షణ పొందిన మన్మోహన్ 1975లో తన మొట్టమొదటి సినిమా ‘సీతారాఠీ’ రూపొందించాడు. ఛాందస లోకానికి ఎదురోడ్డి నిలిచిన ఒక స్త్రీ గాధను ఆ సినిమా ఆవిష్కరించిది. 1984 లో ఆయన తీసిన ‘ నీరభ్ జద్ధ’ ( నిశబ్ద తుఫాన్) ఒక గ్రామంలో భూస్వామికీ రైతుకూ నడుమ జరిగే సంఘర్షణని చిత్రించింది.ఆ తర్వాత క్లాన్తా అపర్ణ హా, అందా దిగంతా  లాంటి మంచి సినిమాలు తీశాడు.

ఏకే బీర్: తాను మొదట సినిమాటోగ్రాఫర్ గా మొదలయ్యాడు. 1969-70లో ఆయన పూనా లో సినిమాటోగ్రఫీ లో డిప్లొమా పూర్హిచేశాడు. సినిమాటోగ్రాఫర్ గా ’27 డౌన్’ సినిమా తో తన కారీర్ ఆరంభించాడు. దానికి తర్వాత బీనర్సింగ రావు తీసిన ‘దాసి’ కి బీర్ జాతీయ స్థాయిలో ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్ గా అవార్డుల్ని అందుకున్నాడు. తర్వాత తెలంగాణ పల్లె గుండెల్ని తడిమితడిమి ఉవ్వెత్తున ఎగిసిన ఉద్వేగాల్ని, సంస్కృతినీ ఆవిష్కరించిన ‘ మావూరు’ డాకుమెంటరీ కి కెమెరా బాధ్యతల్ని నిర్వహించాడు. దానికి గాను ఇండియన్ డాకుమెంటరీ ప్రొడ్యూసర్స్ అవార్డును అందుకున్నాడు. అట్టెన్ బారో గాంధీ సినిమాకు కూడా బీర్ పని చేశాడు. తర్వాత దర్శకుడిగా మారి ‘ఆదిమీమాంస’, ‘లావణ్య ప్రీతి’ , ‘అరణ్యక’,’ శేష దృష్టి’, లాంటి సినిమాలు తీసి తనడయిన ముద్రను వేసుకున్నాడు ఏకే బీర్.

నందిత దాస్: ఫైర్, ఎర్త్,భవిందర్,కంలీ, ఫిరాఖ్ లాంటి 40కి పైగా సినిమాల్లో నటించి నటిగా తన స్థానాన్ని నిరూపించుకున్న నందిత అనేక జతతీయ అంతర్జాతీయ అవార్డుల్ని అందుకోంది. దర్శకత్వ భాధ్యతల్ని ‘ ఆమె ‘ఫిరాఖ్’ తో మొదలు పెట్టింది. గుజరాత్ ఘర్షణల తర్వాత అనేక కథల సమాహారం గా తీయ బడిన ఫిరాఖ్ 24గంటల కాలాన్ని తన కథా కథన కాలం గా తీసుకోండది నందిత దాస్.2017లో ఇన్ దేఫెన్స్ ఆఫ్ ఫ్రీడం షార్ట్ ఫిల్మ్ తీసిందామే. 2017లోనే సుప్రసిద్ద రచయిత సాదత్ హాసన్ మ్యాన్తో జీవిత కథ ఆధారంగా బయోపిక్ తీసిందామే ఆ సినిమా ప్రస్తుతం వివిధ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవాలల్లో ప్రదర్శిత మవుతున్నది.

సుశాంత్ మిశ్రా: మహాపాత్రల తర్వాత ఒడిస్సా చలన చిత్రా సీమలో మంచి దర్శకుడిగా నిలిచిన వాడు సుశాంత్ మిశ్రా. బ్రింగ్ యువర్ ఓన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ రూపకర్త అయిన సుశాంత్ 1992లో ‘హీరేన్ ఆంగ్ తీ’ తో తన ఫిల్మ్ కరీర్ ఆరంభించాడు. తర్వాత       1993లో మిశ్రా తీసిన ‘ఇంద్రహానూర్ చాయ్’ రష్యాలో గ్రాండ్ ప్రిక్స్, కేన్స్ లో ఉన్సర్టెన్ రేగార్డ్ లో స్థానాన్ని పొందింది. తర్వాత ‘బిశ్వ ప్రకాశ్’(1999), ‘ధరిణి’(2002) తీశాడు. ఇంకా దెన్ కనాల్, సమార్పణం లాంటి డాకుమెంటరీ సినిమాలు కూడా తీశాడు.

    సుశాంత్ మిశ్రా తర్వాత యువకుడయిన అంర్త్య భట్టాచార్య కొత్త  ఒరవడి తో సినిమాల్ని తీస్తున్నాడు. కాపిటల్ 1, ఖ్యానికా లాంటివి విశేష ప్రశంసల్ని అందుకుంటున్నాయి.

ఇట్లా ప్రభుత్వ సహకారం లేకుండానే ఎలాంటి సబ్సిడీలు లేకుండానే ఇదిస్సా లో ఒడియన్ సినిమా తన మనుగడను కోన సాగిశ్తూనే వుంది. తన గొంతును వినిపిస్తూనే వుంది.

73561c5a-d403-456b-bbbe-5cc2821a17d555fdceef-029a-41cb-8227-69bed64442af

సామాజిక దర్పణాలు – డాకుమెంటరీ సినిమాలు

Posted on

 

12

జీవితాన్ని దర్శించడానికి విశ్లేషించడానికి సినిమా ఒక విధానం. అంతే కాదు మానవ సృజనకు మాస్ మీడియాగా అధిక శాతం ప్రజలకు చేరుతున్న ఒక కళాత్మక రూపం. సినిమా దృశ్య ప్రవాహం గానూ, రసాత్మకంగానూ వున్నప్పుడు చిరకాలం చరిత్రలో మిగిలిపోతుంది. ఆ సినిమా కథాత్మకంగానూ, కథేతరంగానూ (Fiction and non-fiction) రెండు రకాలుగా వుంటుంది. ఫిక్షన్ నాన్ ఫిక్షన్ గా  పిలవబడుతున్నది. నాన్ ఫిక్షన్ సినిమా ప్రధానంగా డాకుమెంటరీ ఫిల్మ్ గా ప్రసిద్దిపొందింది. వీటినే ఫీచర్ ఫిల్మ్, నాన్ ఫీచర్ ఫిల్మ్ గా కూడా పిలుస్తున్నారు. ఈ డాకుమెంటరీ ఫిల్మ్ ప్రక్రియను అటు ప్రభుత్వాలూ ఇటు స్వచ్ఛంద సంస్థలూ చరిత్రను నిక్షిప్తం చేయడానికీ, ప్రచారానికీ ఉపయోగిస్తున్నారు. వాటిని  సినిమా హాళ్ళల్లో ప్రదర్శనలు ఏర్పాటు చేయడం, టీవీల్లోనూ ఇంటర్నెట్లోనూ వాడడానికీ ఉపయోగిస్తున్నారు. కేవలం ప్రచారానికీ, ఉన్నది ఉన్నట్టు రెకార్డ్ చేయడానికీ ఉపయోగిస్తూ డాకుమెంటరీ ఫిల్మ్ అర్థాన్ని ఆ రూప లక్ష్యాన్నీ మౌలికతను మార్చేస్తున్నారు. దాంతో వీడియో  షూట్ చేసిన ప్రతి ఫూటేజ్ ని డాకుమెంటరీ ఫిల్మ్ అని పిలవడం జరుగుతున్నది.నిజానికి డాకుమెంటరీ ఫిల్మ్ అన్నది ఓ జ్ఞాపకాల తోరణమే కాదు, అది ఓ అనుభవాల పందిరి. వాస్తవాన్ని సృజనాత్మకంగా చూపించడమే కాకుండా వాస్తవాల్ని విశ్లేషించి వివరించడం కూడా  డాకుమెంటరీ ఫిల్మ్ లక్షణం. అంతేకాదు స్థల కాలాల్ని రెకార్డ్ చేసే ఒక గొప్ప మాధ్యమం. కానీ సరయిన అవగాహన లేని వారి చేతిలో పడి  పోయి డాకుమెంటరీ ఫిల్మ్ యొక్క ప్రభావం పరిమితమయిపోతున్నది.. ఎలాంటి స్పష్టమయిన దృష్టికోణం దృక్పధం లేకుండా నిర్మించ బడడంతో ఆ డాకుమెంటరీ ఫిల్మ్ లు వైఫల్యాల్ని మూట గట్టుకుంటున్నాయి.

నిజానికి డాకుమెంటరీ చిత్రాలు సాహిత్య, సాంస్కృతిక, టూరిజం, చారిత్రిక రంగాల తో పాటు సామాజిక సమస్యల విశ్లేషణ ల చిత్రీకరణ వ్యాఖ్యానాల పరంగా సాగుథాయి. ఇప్పటి వరకు అనేక చారిత్రక ఘట్టాల్ని, అపురూప కళాత్మక అంశాల్ని దృశ్యీకరించడం తో పాటు అనేకానేక ప్రజా సమస్యలపైనా డాకుమెంటరీ చిత్రాలు ప్రజల్ని చైతన్యవంతం చేశాయి. ప్రపంచ వ్యాప్త పోరాటాలల్లో ప్రధాన భూమికను పోషించాయి.ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి సారిగా కదిలే బొమ్మల ప్రదర్శన మొదలయిన కాలం నుంచి ఫీచర్ సినిమా తో పాటు డాకుమెంటరీ సినిమాలు కొనసాగుతున్నాయి. డాకుమెంటరీ అన్న మాటను మొదటి సారిగా వాడిన వాడు జాన్ గ్రియర్సన్. ఆయన రాబర్ట్ ఫ్లాహెర్తి తీసిన ‘మోనా’ సినిమాకు ఆ పేరు పెట్టాడు. తర్వాత అమెరికా చలనచిత్ర అకాడెమీ డాకుమెంటరీ చిత్రాలలను ఇట్లా వివరించింది “ప్రత్యేకమయిన సాంఘిక,శాస్త్రీయ, ఆర్థిక పరమయిన విషయాలతో,వాస్తవంగా జరిగిన లేదా వాస్తవాన్ని సూచించడానికి జరిపిన సన్నివేశాల చిత్రం డాకుమెంటరీ చిత్రం. దీనిలో వాస్తవికతకె,  విషయానికే ప్రాధాన్యం కానీ వినోదానికి కాదు”

అట్లాంటి డాకుమెంటరీ సినిమాలు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 1894 నుంచి 1922 మధ్య మెల్లగా రూపుదిద్దు కొన్నాయని చెప్పుకోవచ్చు. నిజానికి కథా చిత్రా నిర్మాణం ముందస్తుగా రాసుకున్న కథ, కథనాలతో సులువుగా మైదానంలో కారు నడపడం లాంటిది. కానీ డాకుమెంటరీ సినిమా నిర్మాణం జాతరలాగా రద్దీ వున్న మహానగర దారిమీద కారు నడపడం లాంటిదని చెప్పుకోవచ్చు. డాకుమెంటరీ చిత్రాల చరిత్రను పరిశీలిస్తే 1922లో ఫ్లాహార్టి తీసిన ‘మోనా’, ‘నానూక్ ఆఫ్ ద నార్త్’  చిత్రాలు ఒక ఒరవడిని సృష్టించాయి. ఆ తర్వాత డాకుమెంటరీ సినిమాల్లో ప్రచార సరళి పెరిగి నాజీ కాలం నుంచి వాటిని పాలకులు తమ ప్తచారానికి ఉపయోగించున్నారు. మరోవైపు సోవియెట్ ‘కీనో ప్రవ్దా’ పేరు మీద సినిమాటిక్ వాస్తవాన్ని ఒక ఉద్యమంగా ఉపయోగించుకోంది.

ఇక మన దేశం లో 1898లో హీరాలాల్ సేన్ తీసిన ‘ఫ్లవర్ ఆఫ్ పార్సియా’ ను మొదటి డాకుమెంటరీ సినిమాగా చెబుతారు. తర్వాత హరిశ్చంద్ర భాత్వాడేకర్ పలు డాకుమెంటరీలు తీశాడు. 1947 ఆగస్ట్ 14 అర్ధరాత్రి నెహ్రూ ప్రసంగాన్ని ( A TRYST WITH DESTINY) ని స్వతంత్ర ఫిల్మ్ మేకర్ Ambles J Patel  రెండు కెమెరాలు ధ్వని పరికరాలతో ఆ చరిత్రాత్మక దృశ్యాన్ని చిత్రీకరించాడు. అప్పటికి ఇంకా మన దేశంలో పూర్తి స్థాయి నిర్మాణ యూనిట్ లేదు. కానీ ఏడు దశాబ్దాల తర్వాత మన దేశం లో పూర్తి స్థాయి డాకుమెంటరీ నిర్మాణాలు జరుగుతున్నాయి.ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్నాయి.  వ్యక్తులుగానూ, సంస్థలుగానూ డాకుమెంటరీ ల నిర్మాణం కొనసాగుతూనే వుంది. 1948 ఏప్రిల్ లో కేంద్రప్రభుత్వం ‘ ఫిల్మ్స్ డివిజన్’ ను ఏర్పాటు చేసింది. ముఖ్యంగా వార్తా చిత్రాల నిర్మాణం పంపిణీ భాధ్యతలతో అది ఏర్పడింది. దేశంలోని వివిధ భాషల్లో 1949-50 ల్లోనే 90కి పైగా చిత్రాల్ని తీసింది. ఆక్రమంలో ఫిల్మ్స్ డివిజన్ ఆధ్వర్యంలో  ఎస్.ఎన్.ఎస్.శాష్ట్రి తీసిన ‘ ఐ ఆమ్ 20’ , ఫాలి బిలిమోరియా తీసిన ‘ది హౌస్ దట్ ఆనంద బిల్ట్’ ,సుఖదేవ్ తీసిన ‘ఇండియా 1967’, ఏం.ఎఫ్ హుసేన్ తీసిన ‘ త్రూ ది ఐస్ ఆఫ్ పేయింటర్’ లాంటివి విల్క్షనమయినవిగా మిగిలిపోయాయి. తర్వాత 1950ల్లో బర్మా షెల్ కంపనీ పలు డాకుమెంటరీ సినిమాల్ని నిర్మించింది. ఇక యూరోప్ లో శిక్షణ పొంది వచ్చిన పి.వి.పతి, ది.జి.టెండూల్కర్, కె.ఎస్.హిర్లేకర్, పాల్ జిల్స్, బిల్లీమొరా తదితరుల కృషి తో భారతీయ డాకుమెంటరీ చిత్రాల నిర్మాణం విజయవంతంగా ముందుకు సాగింది.

అనంతర కాలంలో  డిజిటల్ టెక్నాలజీ, సెటిలైట్ టెక్నాలజీ అందుబాటులోకి వచ్చింతర్వాత భారతీయ డాకుమెంటరీ  సినిమాల నిర్మాణం గొప్పగా పుంజుకుందని చెప్పుకోవచ్చు. 1990ల్లో దూరదర్శన్ లో డాకుమెంటరీ ల ప్రసారం జరిగేది. ఇక 1995లో డిస్కవరి చానల్, 1998లో జియోగ్రాఫికల్ చానల్ లు వచ్చిం తర్వాత డాకుమెంటరీల స్థితి మారిపోయింది. ఆతర్వాత వచ్చిన ప్లానేట్, లైఫ్ స్టైల్ చానెల్ ఏర్పాటుతో మరింత ప్రోత్సాహం పెరిగిందనే చెప్పుకోవచ్చు. ఇట్లా టీవీలతో పాటు పబ్లిక్ సర్వీస్ బ్రాడ్ కాస్టింగ్ ట్రస్ట్ లాంటి సంస్థలు డాకుమెంటరీల నిర్మానికి ప్రధాన వేదికలుగా నిలిచాయి.

ఇక డాకుమెంటరీ సినిమాల నిర్మాణ శిక్షణకు సంభందించి సమాచార కార్యదర్శి అన్వర్ జమాల్ కిద్వాయి కృషి ఎన్నదగింది. ఆయన మాస్ కమ్మ్యూనికేషన్ పరిశోదనా కేంద్రాల్ని ప్రారంభించి యు.జి.సి. తదితర సంస్థలతో నిధుల్ని సమకూర్చారు.

దేయకుమెంటరీ నిర్మాణ రంగంలో భారతీయ డాకుమెంటరీ దర్శకుల్లో ఆణిముత్యాల్లాంటి వాళ్ళు ఎందరో ఎదిగి వచ్చారు. అత్యంత సామాజిక భాద్యత తో సినిమాలు తీసి ప్రజా ప్రయోజన కరమయిన, ప్రజా ఉద్యమ నేపధ్యంలోంచి డాకుమెంటరీలను నిర్మించి సామాజిక దర్పణాల్ని ఆవిష్కరింపజేశారు. మైక్ పాండే గ్రీన్ ఆస్కార్ అవార్డును అందుకొని ఆసియా ఖండంలోనే మొదటివాడు గా నిలిచాడు ‘రోగ్ ఎలిఫెంట్స్ ఆఫ్ ఇండియా’, ‘షోర్  వేల్ శార్క్స్ ఆఫ్ ఇండియా’ లాంటి వి పాండెకు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని సమకూర్చాయి. ఇక ఆనంద్ పట్వర్ధన్ గత అనేక దశాబ్దాలుగా అత్యంత ప్రభావ వంతమయిన డాకుమెంటరీలతో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా తన ముద్రను వేశాడు. ప్రజా సమస్యలూ, పౌర హక్కుల పైన ఆయన కృషి అనితర సాధ్యమయింది. ఆనంద్ తీసిన  ‘Waves of Revolution’,  ‘Prisoners of Conscience’ , ‘బాంబే హమారా షహార్’, ‘వార్ అండ్ పీస్’, ‘ఫాదర్ సాన్ అండ్ హోలీ వాటర్’, ‘జై భీమ్’ లాంటివి ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచాయి. ఆయన సినిమాలకు సెన్సార్ అభ్యంతరాలు, కోర్టులు జోక్యం చేసుకోవడం లాంటివి సర్వ సాధారణమయినాయి. రాకేశ్ శర్మా తీసిన ‘ఫైనల్ సోల్యూషన్’ లాంటివి, సంజయ్ కక్ తీసిన ‘లాండ్ మీ లాండ్ ఇంగ్లండ్’, ‘గీలి మిట్టీ’, ‘హార్వెస్ట్ ఆఫ్ రైన్’ లాంటివి, అమర్ కన్వర్ తీసిన ‘ ఎ సీసన్ ఔట్ సైడ్’, ‘నైట్ ఆఫ్ ప్రొఫెసి’ లాంటి డాకుమెంటరీలు విశేష ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. రాహుల్ రాయ్ తీసిన ‘వెన్ అవర్ ఫ్రెండ్స్ మీట్’   సబా దేవన్ తీసిన ‘ బర్ఫ్ స్నో’, వందన కొహలి తీసిన ‘ అబిస్’ లాంటివి వివాదాస్పదమయినాయి అంతే కాదు సమాజంలోని భిన్నకోణాల్ని ఆవిష్కరించి గొప్ప గా నిలిచాయి.

ఇట్లా వ్యక్తిగత స్వతంత్ర ప్రయత్నాలు జరగడం తో పాటు సంస్థలుగా ఫిల్మ్స్ డివిజన్ 1990 నుంచి ముంబై అంతర్జాతీయ డాకుమెంటరీ, షార్ట్, అనిమేషన్ చిత్రోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తున్నది. అంతేకాకుండా కరీంనగర్ ఫిల్మ్ సొసైటి తో పాటు ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ సొసైటీస్ ఆఫ్ ఇండియా లాంటి సంస్థలు కూడా డాకుమెంటరీ చిత్రాల ఉత్సవాల్ని నిర్వహిస్తున్నాయి. వాటి ఫలితంగా ఉత్తమ మయిన డాకుమెంటరీలకు మంచి వేదికలు ఏర్పాటవుతున్నాయి.

మన దేశంలో ఎన్నో గొప్ప గొప్ప డాకుమేటరీ సినిమాలు నిర్మాణమవుతూనే వున్నాయి ఫిల్మ్స్ డివిజన్, పి.ఎస్.బి.టి. లాంటి సంస్థలు ప్రోత్సహిస్తూనే వున్నాయి. వాటిలోంచి కొన్ని గొప్ప భారతీయ డాకుమెంటరీ చిత్రాలు:

గులాబీ గాంగ్, ఇన్ సైడ్ మహా కుంభ్, ద వర్ల్ద్ బెఫోర్ హర్, ద స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియా, ఇండియా అంతచ్ద్, బార్న్ ఇంటు బ్రోతల్స్, చిల్డ్రన్ ఆఫ్ ఫైర్, స్మైల్ పింకీ, సూపర్ మాన్ ఆఫ్ మాలెగావ్, బియాండ్ ఆల్ బౌండరీస్, అమ్మ అండ్ అప్పా, చిల్డ్రన్ ఆఫ్ ఇన్ఫెర్నో,ప్రాస్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ గాడ్, ఐ కన్ లవ్ టూ, జారీనా పోర్త్రైట్ ఆఫ్ ఇజ్దా, మ్యాంగో గర్ల్స్

 

-వారాల ఆనంద్